Ontdek de wereld.
Begin in Delden

Verschillende visies

Ons museum toont beeldende kunst uit vijf werelddelen en vijf eeuwen kunstgeschiedenis. Natuurlijk vertellen wij graag alles wat we weten over onze collectie, maar niet ieder verhaal is voor iedereen interessant. Volgens ons bestaat er geen goede of foute kunstbeleving. Er bestaan wel heel veel manieren om kunst te beleven. Daarom kan je in ons museum per werk kiezen, wiens visie je wilt beluisteren. 

Kies hieronder uit het perspectief van een kunsthistoricus, een verzamelaar, een filosoof of een kind. En vorm daarna je eigen mening. Wat zie jij in de werken?

ca. 1460
Vlaamse primitieven
Kruisafname
Omgeving Rogier van der Weyden

In de 15de eeuw ontstonden nieuwe stromingen binnen de kerk waarbij er een grotere nadruk kwam op de individuele relatie van de gelovige met God. De taak van de kerk nam af en die van het individu toe. Om het zielenheil veilig te stellen kon de gelovige zich het beste emotioneel inleven in het lijden van Jezus en zijn moeder. En om dit meelijden makkelijker te maken, kregen Christus, Maria en andere heiligen steeds menselijkere trekken en werden zij realistischer weergegeven. Het paneel met de kruisafname uit de omgeving van Rogier van der Weyden is daar een mooi voorbeeld van. De intense emoties en levensechte details in deze voorstelling waren zeer effectieve hulpmiddelen bij het bidden en mediteren.

Klik op het luidspreker-icoontje hierboven, om de visie van de verzamelaar te beluisteren.

Anselmus van Canterbury was de eerste filosoof die met een bewijs kwam dat God bestaat. Zijn redenering gaat als volgt: God is het meest volmaakte wezen dat er is. Als God alleen maar een verzinsel zou zijn van mensen dan zou hij minder volmaakt zijn dan wanneer hij echt zou bestaan. Aangezien God het meest volmaakte wezen is moet hij dus ook wel echt bestaan. Deze redenering zit zo in elkaar dat Anselmus niet tot een andere conclusive zou kunnen komen. Dat maakt zijn godsbewijs niet zo betrouwbaar. Het is ook de vraag of zo’n bewijs er wel toe doet. Wat vind jij?

In de 15de eeuw ontstonden nieuwe stromingen binnen de kerk waarbij er een grotere nadruk kwam op de individuele relatie van de gelovige met God. De taak van de kerk nam af en die van het individu toe. Om het zielenheil veilig te stellen kon de gelovige zich het beste emotioneel inleven in het lijden van Jezus en zijn moeder. En om dit meelijden makkelijker te maken, kregen Christus, Maria en andere heiligen steeds menselijkere trekken en werden zij realistischer weergegeven. Het paneel met de kruisafname uit de omgeving van Rogier van der Weyden is daar een mooi voorbeeld van. De intense emoties en levensechte details in deze voorstelling waren zeer effectieve hulpmiddelen bij het bidden en mediteren.

ca. 1720
Italiaanse rococo
De Heilige Theresia van Avilia in extase
Giovanni Battista Piazzetta

Veel van de kunstwerken uit de Italiaanse barok bezitten een verleidelijkheid die meer dan alleen het oog prikkelt. Het bekendste voorbeeld – en tevens het artistieke boegbeeld van de contrareformatie – is De Extase van Theresia van Ávila van de beeldhouwer Bernini. Theresia wordt in dit beeld doorboord met een gouden pijl en raakte in vuur en vlam voor Gods liefde. Het onderwerp van de Heilige Theresia komt ook terug in het schilderij van Giovanni Battista Piazzetta (1682-1754). Piazzetta kiest het moment waarop Theresia volledig in zichzelf gekeerd en vol van extase haar ogen gesloten houdt. Wij bekijken haar op haar meest kwetsbare moment; zij is zich niet bewust van onze blikken. We zijn voyeurs. Dit geeft het schilderij een erotische lading, zelfs zonder expliciet erotisch te zijn. Een perfect campagnemiddel voor de contrareformatie van de katholieke kerk.

Klik op het luidspreker-icoontje hierboven, om de visie van de verzamelaar te beluisteren.

Wie in extase is, heeft het gevoel buiten zichzelf te treden en voelt zich in een ogenschijnlijk tijdloos moment diep verbonden met iets groters. De moderne mens heeft een ingewikkelde relatie met extase, schrijft filosoof Charles Taylor in De Seculiere Tijd. Vroeger werd veel vóór ons bepaald vanuit het gezag van bijvoorbeeld kerk en familie. Tegenwoordig willen mensen zelf bepalen wat goed of slecht is. Ze willen hun eigen zaken regelen en de controle hebben en houden. Hierdoor zijn we een stuk autonomer. Maar ook staan we hierdoor minder open voor wat buiten ons ligt, voor mystiek en magie. Volgens Charles Taylor is extase een dilemma van deze tijd. Aan de ene kant doen we van alles om in extase te raken, aan de andere kant zijn we veel te bang om de controle te verliezen.

Veel van de kunstwerken uit de Italiaanse barok bezitten een verleidelijkheid die meer dan alleen het oog prikkelt. Het bekendste voorbeeld – en tevens het artistieke boegbeeld van de contrareformatie – is De Extase van Theresia van Ávila van de beeldhouwer Bernini. Theresia wordt in dit beeld doorboord met een gouden pijl en raakte in vuur en vlam voor Gods liefde. Het onderwerp van de Heilige Theresia komt ook terug in het schilderij van Giovanni Battista Piazzetta (1682-1754). Piazzetta kiest het moment waarop Theresia volledig in zichzelf gekeerd en vol van extase haar ogen gesloten houdt. Wij bekijken haar op haar meest kwetsbare moment; zij is zich niet bewust van onze blikken. We zijn voyeurs. Dit geeft het schilderij een erotische lading, zelfs zonder expliciet erotisch te zijn. Een perfect campagnemiddel voor de contrareformatie van de katholieke kerk.

1959
Minimalisme
Yellow Rose
Darby Bannard

Dit werk wordt gerekend tot ‘post-painterly abstraction’, een kunststroming waarbij het niet langer gaat om wat de kunstenaar voor gevoelens of emoties wil uitdrukken, maar om een systematisch onderzoek naar de elementen waaruit een schilderij bestaat: aan de ene kant formele elementen zoals kleur, punt, lijn en vlak, aan de andere kant materiële componenten als verf, doek en kader. Bannard onderzocht de gele roos en bracht deze terug naar zijn essentie: een gele, ronde vorm in een verder leeg vlak.

Klik op het luidspreker-icoontje hierboven, om de visie van de verzamelaar te beluisteren.

Alain de Botton, een Franse publieksfilosoof, dicht kunstwerken therapeutische waarde toe. Volgens De Botton is niet de herkomst van het schilderij van belang maar de emotie die het oproept. In zijn boek ‘Kunst als therapie’ noemt hij zeven zingevingen die kunst kan brengen: Herinnering, hoop, lijdensverwerking, evenwicht, zelfinzicht, ontwikkeling en waardering. Herken je er één die dit kunstwerk jou bracht?

Dit werk wordt gerekend tot ‘post-painterly abstraction’, een kunststroming waarbij het niet langer gaat om wat de kunstenaar voor gevoelens of emoties wil uitdrukken, maar om een systematisch onderzoek naar de elementen waaruit een schilderij bestaat: aan de ene kant formele elementen zoals kleur, punt, lijn en vlak, aan de andere kant materiële componenten als verf, doek en kader. Bannard onderzocht de gele roos en bracht deze terug naar zijn essentie: een gele, ronde vorm in een verder leeg vlak.

1967
Minimalisme
WLID
Frank Stella

Het onderwerp van de ‘koele abstracten’ is vooral de schilderkunst zelf. Met hun grote, mechanisch geschilderde doeken zonder spoor van een penseelstreek of persoonlijk handschrift reageerden ze op de abstract expressionisten bij wie de persoonlijke expressie nog een belangrijk element was. Schilders als Stella wilden vooral kunst maken die niets anders toont dan de manier waarop ze is gemaakt: het schilderij als een plat doek met verf, ontdaan van iedere emotie.

Het onderwerp van de ‘koele abstracten’ is vooral de schilderkunst zelf. Met hun grote, mechanisch geschilderde doeken zonder spoor van een penseelstreek of persoonlijk handschrift reageerden ze op de abstract expressionisten bij wie de persoonlijke expressie nog een belangrijk element was. Schilders als Stella wilden vooral kunst maken die niets anders toont dan de manier waarop ze is gemaakt: het schilderij als een plat doek met verf, ontdaan van iedere emotie.

Dit schilderij heeft een bepaalde grootte, een bepaald gewicht, kleur. Volgens John Locke zit er een verschil tussen deze kenmerken. De grootte en de zwaarte van dit kunstwerk zijn eigenschappen die het werk heeft. Los van ons. Maar met kleur is dat niet het geval. Dit schilderij heeft eigenschappen die iets bij ons teweeg brengen waardoor wij de kleur kunnen waarnemen. Maar de kleur is er niet los van ons. Dit betekent niet persé dat als jij straks weer verder loopt de kleuren helemaal verdwenen zijn. Maar het is wel van jou afhankelijk hoe ze eruit zien. Als de muur achter dit schilderij blauw zou zijn of felroze: de kleuren zouden er anders uit zien. Daglicht, tl-licht, zonsondergang: wij zien andere kleuren. Wat denk jij? Is het belangrijk dat wij de kleuren nu zo zien zoals de schilder ze zag toen hij dit maakte?

Het onderwerp van de ‘koele abstracten’ is vooral de schilderkunst zelf. Met hun grote, mechanisch geschilderde doeken zonder spoor van een penseelstreek of persoonlijk handschrift reageerden ze op de abstract expressionisten bij wie de persoonlijke expressie nog een belangrijk element was. Schilders als Stella wilden vooral kunst maken die niets anders toont dan de manier waarop ze is gemaakt: het schilderij als een plat doek met verf, ontdaan van iedere emotie.

1981
Junge Wilde
Der Kuss IV
Rainer Fetting

West-Berlijn ontwikkelde zich gedurende de Koude Oorlog tot een broedplek voor de Junge Wilde of Nieuwe Wilden, een term die kunsthistorici in de jaren zeventig introduceerden voor kunstenaars die gekenmerkt worden door hun expressieve kleurgebruik. Ruig, wild en grenzeloos: dat is hoe de punkbeweging bekend staat. Zij gebruikten alle elementen uit beeld- en muziekcultuur en speelden hier mee, zonder enige schroom. Dat is ook goed terug te zien in de schilderkunst van deze Junge Wilde of neo-expressionisten. In dit schilderij speelt erotiek niet zozeer de hoofdrol – zoals in andere werken van Fetting uit dezelfde periode - maar om de liefde tussen twee mensen. Twee mannen, om precies te zijn.

West-Berlijn ontwikkelde zich gedurende de Koude Oorlog tot een broedplek voor de Junge Wilde of Nieuwe Wilden, een term die kunsthistorici in de jaren zeventig introduceerden voor kunstenaars die gekenmerkt worden door hun expressieve kleurgebruik. In Berlijn wordt deze stroming gerepresenteerd door een groepje kunstenaars die elkaar troffen in de Galerie am Moritzplatz. Een van deze schilders is Rainer Fetting, geboren in 1949.

Volgens een oude Griekse oorsprongsmythe was onze allereerste verschijningsvorm als mens behoorlijk anders dan nu. De mensen hadden vier handen, vier benen, twee gezichten en twee geslachtsdelen. Deze mensen waren er in drie verschillende combinaties: er was de man-man, de vrouw-vrouw en de man-vrouw. De Goden stoorden zich aan de macht die deze mensen hadden en besloten daarom deze macht te verkleinen door deze mensen in tweeën te splitsen. Zo kregen wij onze huidige vorm waarin we ons verloren en eenzaam voelen. We zijn sindsdien da nook op zoek naar onze wederhelft om onze oorspronkelijke staat te herstellen, samen weer één te worden en ons compleet te voelen.

1983
Existentialisme
Enscheidung
A.R. Penck

Dit werk met de titel ‘Entscheidung’ of ‘Beslissing’ werd gemaakt door A.R. Penck in 1983. In de jaren tachtig verkreeg Penck wereldwijd bekendheid met zijn schilderijen, die zijn gebaseerd op pictogrammen, graffiti en primitieve voorstellingen van menselijke figuren en totem-achtige vormen. De titel van dit werk - ‘de beslissing’ - lijkt te wijzen op de rode, centrale mensfiguur. Doordat Penck het figuur over de volle breedte van het doek weergeeft, de armen en benen gespreid, wordt de suggestie gegeven van een onmogelijke keuze, die de figuur zal verscheuren.

De filosoof Jean-Paul Sartre wordt wel beschouwd als de vader van het Franse existentialisme. Hij gaat er vanuit dat er in je leven geen van tevoren vaststaand doel is. Er is in eerste instantie alleen je bestaan. Waar het leven omgaat moet je zelf vormgeven door de keuzes die je maakt en door de beslissingen die je neemt. Als je dan na verloop van tijd achterom kijkt zie je het pad dat je bewandeld hebt. Blijkbaar was dat waar jouw leven over ging.

1995
Realisme
The Sisters (The Grand Family No.7)
Zhang Xioagang

Traditioneel is de Chinese kunst een middel om een verhaal te vertellen: een eerbetoon aan een machthebber, godsdienstige, morele of filosofische lessen, het landschap, de dagelijkse arbeid of de familie. De eerste generatie Chinese kunstenaars van na de omwenteling balanceerde tussen deze traditioneel vertellende kunst en een nieuwe vrijheid. Een van de belangrijkste schilders van deze groep is Zhang Xiaogang, een van de nieuwe Chinese sterren. In zijn serie Bloodlines schildert hij individuen in een dwingend familieverband. Het zijn intense portretten. In hun compositie zijn ze een voortzetting van de manier waarop eeuwenlang mensen zijn geportretteerd. Strak en stijf staan de bloedverwanten in beeld; in dit schilderij zijn het twee zussen.

Klik op het luidspreker-icoontje hierboven, om de visie van de verzamelaar te beluisteren.

Het gelaat van de ander. Volgens filosoof Emmanuel Levinas is het dit gelaat van de ander dat jou aanspreekt op je verantwoordelijkheid. Nog voordat je je bewust bent van jezelf is er een ander die jou aankijkt. Die ander hoeft niet eens actief iets van jou te willen. Maar de ogen zijn op jou gericht. Jij bent verkozen. Het aankijken werkt als een uitnodiging en als een gebod. Doordat het gelaat van de ander op jou gericht is, wordt je je bewust van het bestaan van de ander. Het gaat niet om het bestaan van een ander of heel veel anderen. Dan gooi je alles op een grote hoop en is het juist makkelijk geen verantwoordelijkheid te voelen. Het gaat Levinas echt om De Ander. Er is meer dan jijzelf. Er is ook De Ander en dat geeft jou verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid om te reageren op die ander, om naar die ander te luisteren, om die ander niet te beroven van zijn andersheid.

Traditioneel is de Chinese kunst een middel om een verhaal te vertellen: een eerbetoon aan een machthebber, godsdienstige, morele of filosofische lessen, het landschap, de dagelijkse arbeid of de familie. De eerste generatie Chinese kunstenaars van na de omwenteling balanceerde tussen deze traditioneel vertellende kunst en een nieuwe vrijheid. Een van de belangrijkste schilders van deze groep is Zhang Xiaogang, een van de nieuwe Chinese sterren. In zijn serie Bloodlines schildert hij individuen in een dwingend familieverband. Het zijn intense portretten. In hun compositie zijn ze een voortzetting van de manier waarop eeuwenlang mensen zijn geportretteerd. Strak en stijf staan de bloedverwanten in beeld; in dit schilderij zijn het twee zussen. De wereld waarin Zhang de mensen plaatst is leeg en daardoor beladen. Ze staren voor zich uit, ieder op hun eigen manier. Zo vlecht Zhang zijn eigentijdse commentaar in deze portretten, die in vorm en opbouw traditioneel zijn. Kritisch commentaar op het nabije verleden van de communistische terreur die zoveel families heeft gebroken, maar ook op de eengezinspolitiek die zulke ingrijpende gevolgen heeft voor het individuele geluk. Hij vertelt in zijn werk nog altijd een verhaal, maar met een duidelijke aandacht ook voor de abstracte schilderkunstige ruimte die zijn onderwerp uittilt boven het niveau van de concrete werkelijkheid.